ÇEVRESEL KOŞULLAR

Fotosentez hızına etki eden faktörler

Fotosentez hızı tek bir koşula bağlı değildir. Bir koşulu değiştirirken diğerlerini sabit tutmak, etkileri doğru yorumlamayı sağlar.

Hız; belirli bir sürede kullanılan madde ya da oluşan ürün miktarıyla değerlendirilebilir. Bir faktörün artması, diğer koşullar uygunken hızı artırabilir; ancak artış sonsuza dek sürmez. Bir başka gereksinim yetersiz kalınca hız sınırlanır.

Işık şiddeti: Diğer koşullar elverişliyse ışık arttıkça hız bir noktaya kadar artar; sonra başka bir koşul sınırlayıcı olabilir.
Işığın dalga boyu: Pigmentler dalga boylarını farklı soğurur. Bu nedenle ışığın rengi, fotosentez hızında fark oluşturabilir.
Karbondioksit miktarı: CO₂ fotosentezde kullanılan bir maddedir; azlığı, diğer koşullar uygun olsa bile hızı kısıtlayabilir.
Sıcaklık: Fotosentezde görev alan biyokimyasal süreçler sıcaklığa duyarlıdır. Düşük ya da aşırı yüksek sıcaklık hızı azaltabilir.
Su miktarı: Su fotosentezde kullanılan maddelerdendir. Su azlığı bitkinin işleyişini ve fotosentez hızını olumsuz etkileyebilir.
Mineral miktarı: Mineral eksikliği, klorofil ve fotosentezle ilişkili hücresel bileşenlerin oluşumunu ve bitkinin gelişimini etkileyebilir.
pH: Ortamın pH'ı biyokimyasal olayları etkileyebildiğinden, fotosentez hızı üzerinde de etkili olabilir.

Sınırlayıcı faktör

Bir süreç için gerekli koşullardan en yetersiz olanı, hızın artmasını sınırlayabilir. Örneğin ışık çok olsa bile karbondioksit yetersizse, yalnızca ışığı artırmak fotosentez hızını aynı ölçüde artırmaz.

GÜNLÜK YAŞAMLA BAĞLANTI

Sera üretiminde ışık, sıcaklık ve karbondioksit birlikte izlenir. Tek bir koşulu iyileştirmek her zaman beklenen verimi sağlamaz; diğer faktörler de uygun olmalıdır.

Işık uzaklığı değiştirilen su bitkisi düzeneği; oksijen hacmi ölçülür, bitki miktarı, CO₂ ve sıcaklık sabit tutulur. — **Işık şiddetini araştır.** Kontrollü deneyde tek bağımsız değişken değiştirilir.

Diğer koşullar sabitken CO₂ artışına karşı doyuma yaklaşan hız eğrisi ve sıcaklıkta optimum aralıktan sonra düşen nitel eğri. — **CO₂ ve sıcaklık grafikleri.** Sayısal ölçek yoktur; sıcaklık optimumu canlı ve koşula bağlıdır.

Işık yeterliyken düşük CO₂’nin fotosentez hızını sınırlayabileceğini gösteren bitki ve nitel hız grafiği. — **Sınırlayıcı koşul.** Yetersiz kalan bir faktör, diğer koşullar uygun olsa da hızı sınırlayabilir.

Bu bölümden aklında kalsın

Işık, CO₂, sıcaklık, su, mineraller ve pH fotosentez hızını etkileyebilir.
Her faktörün etkisi diğer koşullara bağlıdır.
En yetersiz koşul sınırlayıcı faktör olabilir.

Kendini dene

Yanıtı görmek için soruyu aç.

Fotosentez hızını incelerken neden diğer değişkenleri sabit tutarız?

Değişimin hangi koşuldan kaynaklandığını anlayabilmek için. Birden fazla koşul birlikte değişirse tek bir faktörün etkisi güvenilir biçimde ayrılamaz.